Bài viết được lưu nguyên văn như một tư liệu về mục tiêu truyền thông và cách đánh giá nguồn tin năm 2019. Các nhận định, cách gọi và đánh giá về chính trị, biểu tình, chính quyền hoặc các bên liên quan là quan điểm lịch sử của tác giả, không phải thông tin đã được ban biên tập xác minh độc lập hay kết luận hiện tại.
HIỂU VỀ "MỤC TIÊU TRUYỀN THÔNG" KHI NHÌN HONGKONG TỪ CÁC CUỘC BIỂU TÌNH
Chắc có nhiều em thắc mắc tại sao cô giáo im lặng trong vấn đề "nóng hổi" ở Hongkong.
Tất nhiên, các cuộc biểu tình này là chủ đề "nhạy cảm", nhưng việc cô giáo chưa bày tỏ quan điểm không phải vì sợ đụng chạm với bất cứ ai, với cá nhân hay tổ chức nào. Cũng không phải cô giáo bàng quan trước tình hình thế sự. Mà nguyên nhân chính, là vì cô phải suy nghĩ kỹ trong cách viết để tránh gây tác động không đúng (nếu có) tới các em – những người yêu quý và tin tưởng vào quan điểm của cô.
Ở phần cuối cùng bài viết này, cô giáo sẽ đưa quan điểm rất rõ ràng. Nhưng trước hết, cô trò mình cần nói lại với nhau một khái niệm căn bản và cũng vô cùng quan trọng là "Mục tiêu truyền thông".
Trong 9 bước Lập kế hoạch truyền thông của Trăng Đen, thì Mục tiêu truyền thông là bước số 2. Đồng nghĩa với việc, nếu xác định sai bước này hoặc bỏ qua bước này, thì 6 bước tiếp theo không cần xét tới.
Các em làm gì cũng cần có mục tiêu. Và làm truyền thông cũng thế. Nếu không có, tức là các em đang bắn cung tên mà không vẽ hồng tâm.
Vậy khi tìm hiểu về các cuộc biểu tình ở Hongkong, thông qua việc "hóng" ở khắp nơi, các em có bao giờ tự hỏi, mục tiêu của người viết hoặc tổ chức viết ra, phát ra những thông tin, bài báo, status, hình ảnh, clips liên quan đến Hongkong đó là gì?
Bỏ qua bước này, các em dù "hóng" ở 100 hay 1000 nguồn tin "có vẻ đầy đủ toàn diện và uy tín" thì các em cũng sẽ mù tịt về tình hình "chiến sự" Hongkong.
Cũng giống các em, cô giáo ngồi nhà cào phím. Cô không có mặt trực tiếp ở Hongkong, nên cô (buộc phải) tìm hiểu về Hongkong qua rất nhiều nguồn.
Thoạt nhìn, chỉ có 2 kiểu nguồn tin là "cổ vũ người biểu tình" và "lên án người biểu tình".
Nhưng nếu phân tích kỹ, dưới góc nhìn Mục tiêu truyền thông, các em sẽ dễ dàng nhận thấy có vài chục kiểu nguồn tin với nhiều mục tiêu thật ra lại rất khác nhau:
1- Cổ vũ người biểu tình vì
1.1- Là người biểu tình, hoặc gia đình, bạn bè, người thân của họ
1.2- Ghét Trung Quốc, và thích Hongkong
1.3- Ghét Trung Quốc, chỉ vậy thôi, chứ không chắc đã thích Hongkong
1.4. Luôn cổ vũ dân chủ nói chung
1.5. Cổ vũ dân chủ, vì ghét cộng sản nói chung
1.6. Cổ vũ dân chủ, vì ghét cộng sản Việt Nam
1.7. Không chắc đã thích hoặc đã hiểu về dân chủ, nhưng ghét cộng sản Việt Nam thì cổ vũ dân chủ, cổ vũ Hongkong
1.8. Câu views lung tung, thấy vụ này HOT thì cũng vén mồm
1.9. Thấy người biểu tình… đáng thương quá
1.10. V.v…
2- Lên án người biểu tình vì:
2.1. Thân tàu cộng, tất nhiên
2.2. Bực mình vì những vụ biểu tình ảnh hưởng công việc làm ăn
2.3. Là cảnh sát, gia đình, người thân cảnh sát và hoặc chính quyền tàu cộng
2.4. Ghét Hongkong, vì sao thì chịu
2.5. Chính quyền Vietnam lo sợ kích động biểu tình Hongkong sẽ khiến dân Vietnam học theo
2.6. Không thích nhóm đấu tranh dân chủ, chứ không chắc đã thù ghét gì người biểu tình
2.7. V.v…
3- Cổ vũ hoặc lên án người biểu tình chẳng vì lý do mục đích gì cụ thể, chẳng qua là vì bị tiếp nhận nguồn tin từ một phía rồi nảy sinh cảm xúc, rồi lên tiếng theo cảm xúc cá nhân
Liệt kê đại khái như vậy, để các em hiểu rằng mỗi một nguồn tin họ đều có một Mục tiêu riêng (trừ nhóm số 3, bị giật dây như con rối).
Vậy nên các em đừng hy vọng sẽ phân biệt được phải trái – đúng sai chỉ dựa vào việc ngày ngày đi "hóng".
Vì tất nhiên, những nguồn tin có mục tiêu rõ ràng là Cổ vũ người biểu tình thì không ngu gì feed thông tin người biểu tình đập phá nhà ga, đường xá, nhà hàng, giết người, tấn công cảnh sát… cho các em xem. Ở chiều ngược lại, những nguồn tin có mục tiêu Lên án người biểu tình thì cũng sẽ giấu nhẹm các contents thể hiện hình ảnh bạo lực của cảnh sát, chính quyền làm gì cả.
Họ, các nguồn tin đó, sẽ tuỳ thuộc vào Mục tiêu truyền thông của mình để lan truyền, phát tán, đăng tải, phân tích, bình luận mọi thứ cho các em tiếp nhận theo Mục tiêu truyền thông mà họ muốn.
(Ở đây, cô bỏ qua kiểu nguồn tin cố tỏ ra trung lập, khách quan, đăng phát mọi thứ có vẻ đa chiều nhưng "nêm nếm" theo tỷ lệ kiểu 8-2 hay 7-3 chẳng hạn)
Điều cô muốn nói ở đây là, với những vụ "phức tạp" thế này. Trước khi phán xét bất cứ bên nào và bất cứ điều gì dựa trên các thông tin đi "hóng", các em phải tìm cách trả lời bằng được Mục tiêu truyền thông (tuyên truyền) của nguồn tin mà mình đang "hóng" là gì, trước khi để cảm xúc yêu – ghét gì đó che lấp đi lý trí.
Quay trở lại, nếu để nói về quan điểm cá nhân, cô giáo sẽ xét tới việc quan điểm cá nhân của mình có bị sử dụng và hoặc gây tác động gì cho các động cơ chính trị hay không? Ở góc độ này, có 5 luận điểm cô thấy cần quan tâm:
1- Cảm thương người biểu tình Hongkong? Có, rất thương. Bất kể họ "sai" hay "đúng" với tư cách công dân Hongkong hay Trung Quốc của họ. Đơn giản là mình thấy cảnh một con người bị đánh đau quá thì mình thương thôi.
2- Thương người biểu tình bị đánh, nhưng không có nghĩa là ủng hộ họ. Đơn giản vì cô không quan tâm lắm đến việc đất nước họ. Cô cũng thấy chẳng ảnh hưởng gì trực tiếp, trong ngắn hạn đến cô. Ngoại trừ…
3- Nếu nhìn ở phương diện lớn hơn, nghe có vẻ to tát, là nếu Hongkong có dân chủ và thoát trung thành công, thì tàu khựa sẽ yếu đi. Mà nếu tàu khựa yếu đi thì nó ít có cửa bắt nạt Vietnam hơn?
4- Nhưng cũng có ý kiến cho rằng nếu hongkong mà bất ổn thì tàu khựa sẽ gây hấn với Vietnam nhiều hơn ở biển đông để kích động chủ nghĩa dân tộc nhằm pha loãng sự quan tâm đến vấn đề đấu tranh dân chủ ở Hongkong?
5- Cuối cùng, lại có ý kiến cho rằng nếu Hongkong độc lập và dân chủ, thì phong trào có thể lan tới Vietnam (và hoặc các nước XHCN khác), rồi từ đó Vietnam có thể trở thành một quốc gia dân chủ? Ở góc nhìn này, cô thấy xa vời quá, và cũng mông lung trong việc mình thực sự muốn cái gì? Mình có đủ dũng cảm nhìn mọi người đổ máu như vậy không? Liệu mọi thứ có bất ổn không? V.v…
Tóm lại, các ý số 3-4-5 thì nó to tát quá, cô tự thấy mình còn ngu nên không dám lạm bàn. Còn ý số 1-2 thì OK, có thấy họ đáng thương nhưng vì tránh việc bị gán ghép lung tung rằng mình có Mục tiêu này nọ, nên cô khoá mồm các em ạ.
Điều duy nhất cô có thể làm là ngồi nhìn và phân tích cách mà các bên đang sử dụng máu, nước mắt của cả hai phía – người biểu tình và cảnh sát Hongkong – như một thứ "contents" thuần tuý, để phục vụ cho Mục tiêu truyền thông mà họ muốn thôi các em à
Nguyễn Ngọc Long — bài viết lưu trữ ngày 2019-11-20. Nội dung phản ánh thời điểm đăng gốc. Nguồn Facebook.