Bài viết lưu trữ năm 2021 là phân tích và phản hồi của tác giả về cách xây dựng nội dung thuyết phục. Các nhận xét về bài của học viên là đánh giá cá nhân trong bối cảnh giảng dạy, không phải kết luận về năng lực hay phẩm chất của người đó. “Luật hấp dẫn” được nhắc trong bài không phải định luật khoa học đã được xác lập; cảm giác đồng điệu hay trải nghiệm cá nhân không tự chứng minh một khẳng định là đúng. Danh tiếng của nhân vật và cảm xúc của người đọc cũng không thay thế chứng cứ hoặc tính hợp lý của lập luận. Phần mô tả cảm xúc có thể che lấp lỗ hổng lý lẽ hay khiến người phản biện bị công kích được giữ nguyên để lưu trữ quan điểm, không phải sự tán thành việc gây hiểu lầm, thao túng hay công kích phản biện. Những ví dụ nghề nghiệp trong đoạn “cô có thể sử dụng các luận cứ như sau” không được ban biên tập xác nhận là toàn bộ sự kiện tiểu sử có thật. Tên khóa học, học bổng và các nguyên tắc riêng phản ánh thời điểm viết, không là thông báo hiện hành.
Bạn Hảo nói, bạn muốn làm content (https://www.facebook.com/hao.phuong.90/posts/3365810150186111?) để truyền thông điệp "chọn tin người là để kích hoạt sự tốt đẹp và tử tế bên trong mỗi người, qua đó kêu gọi mọi người sống tử tế và tin vào những điều tốt đẹp" (tạm gọi là "tin người là tử tế"). Và ngoài ra, bạn còn muốn "nhắc tên khoá học của cô giáo để mn biết đến nó" (tạm gọi là "PR khóa học").
> Như vậy, bạn có 2 mục tiêu:
Mục tiêu 1 – Tin người là tử tế: Đây là dạng mục tiêu cần phân tích, chứng minh, diễn giải để người nghe hiểu và tin.
Mục tiêu 2 – PR khóa học: Đây là dạng mục tiêu chỉ cần người nghe chú ý đến cái tên. Nó khác với mục tiêu PR lợi ích của khóa học, PR chất lượng của khóa học… là phải phân tích, chứng minh, diễn giải.
> Cách làm:
Về mục tiêu số 2, quá đơn giản, cứ nhét cái tên vô là xong, nên chẳng còn gì để bàn.
Về mục tiêu số 1, đã cần phân tích, chứng minh, diễn giải. Thì việc đầu tiên là bạn cần một hệ thống luận cứ, luận điểm đủ mạnh.
Đọc bài của Hảo, các em sẽ thấy ngay bài của bạn HOÀN TOÀN KHÔNG CÓ bất cứ luận cứ, luận điểm nào, chứ chưa nói đến việc nó có đủ logic để người khác tin vào hay không. Bởi vì, bài viết thì dài dòng cà kê dưa muối (không biết có ai đủ kiên nhẫn đọc hết vì nó thú vị hay không, hay chỉ bạn bè của bạn đọc ủng hộ), nhưng chốt lại thì "luận cứ" bạn đưa ra là "từ trước đến giờ em đều làm thế và em thấy em chẳng bị làm sao cả".
Đây là trải nghiệm cá nhân, và trải nghiệm cá nhân này không đủ sức thuyết phục để coi là luận cứ, Hay nói tóm lại, nó không có giá trị dẫn dắt, thuyết phục, làm cho tin. Nó vô giá trị.
Thứ duy nhất, tạm coi là luận cứ, đó là bạn nói tới luật hấp dẫn (dù trong contents không hề mention chữ này, do cô giáo tự biết thôi) nhé: "Mà những gì giống nhau thì hút nhau thôi, nên em thấy xung quanh em toàn những người vô cùng có tâm và đáng yêu".
Cách làm đúng là, đầu tiên bạn phải lên một dàn ý (kể cả trong đầu), rằng bạn sẽ đưa (những) luận cứ nào ra để chứng minh?
Luận cứ 1: …
Luận cứ 2: …
Luận cứ 3: …
Thực ra, chính cái luật hấp dẫn cũng là một luận cứ đủ mạnh ấy. Đáng tiếc là, luận cứ này lại không được đào sâu. Nó chỉ phớt qua một chút không đáng kể. Nếu bạn sửa lại, làm dày nó lên thì tốt hơn nhiều (tất nhiên chỉ nhiêu đó vẫn chưa đủ đâu, nhưng vẫn khá hơn content theo kiểu "tự tôi thấy như thế").
Về việc sử dụng luận cứ nào, là tùy vào "túi tri thức" mà mỗi người đang có, và tùy vào đối tượng người đọc mà bạn hướng tới (công chúng mục tiêu sẽ "tiêu hoá" contents). Thí dụ, khi viết về Sứ Mệnh, để chứng minh rằng công việc thay đổi nhưng giá trị vẫn không thay đổi, cô giáo sử dụng luận cứ liên quan đến nữ anh hùng Trần Thị Lý, vì cô chủ ý viết ra cho các bạn ở Đà Nẵng đọc (https://www.facebook.com/photo?fbid=1902840513201362).
Trong khi, cô có thể sử dụng các luận cứ như sau:
Cô giáo theo đuổi giá trị giá trị kết nối các thành viên trong gia đình, nên
1) Khi còn làm lập trình viên, cô viết ra một phần mềm giúp con cái ghi nhớ sở thích của cha mẹ và đề xuất những món quà ý nghĩa và phù hợp.
2) Đến khi chuyển qua làm báo, cô ưu tiên viết báo tôn vinh những tấm gương người con hiếu thảo, có thể giàu hoặc nghèo nhưng luôn chăm sóc và dành thời gian nhiều nhất cho cha mẹ
3) Rồi cô chuyển qua dạy truyền thông, cô dùng sự thu hút, hấp dẫn trong các khóa học của cô để làm học bổng. Cô yêu cầu các bạn sinh viên phải gọi điện về nhà nói với cha mẹ rằng "con yêu cha mẹ" thì sẽ được free một suất học.
Kết lại là, dù cô có làm công việc gì, thì giá trị "kết nối các thành viên trong gia đình" vẫn không thay đổi.
Như vậy là hợp lý, nhưng vì nó chỉ là kể câu chuyện cá nhân, nên cùng lắm nó chỉ đạt được mục tiêu "giải thích". Giúp người đọc hiểu, à hóa ra "đổi việc giữ nguyên giá trị" là như vậy. Nhưng ở cấp độ cá nhân, thì việc thuyết phục tin theo cũng chỉ có chừng, chưa khiến người đọc tâm phục khẩu phục đâu.
Để nâng nó lên một cấp độ cao hơn, cô giáo có thể tìm những câu chuyện tương tự, của những người nổi tiếng hơn cô, hoặc sử dụng nguyên tắc "tự phản biện", nguyên tắc "sự thật hiển nhiên", nguyên tắc PTQ để khiến đa số đều phải tán thành (đây là các nguyên tắc phức tạp, dài dòng, bạn nào học khóa "ZeroC – Làm content chuyên nghiệp" của Trăng Đen tự ôn bài lại nhé). Như trong nội dung đã dẫn, thì cô sử dụng câu chuyện của nhà thơ Tố Hữu và nữ anh hùng Trần Thị Lý thay vì câu chuyện của cá nhân cô.
Cuối cùng, để dễ thuyết phục người đọc hơn nữa, thì chúng ta sẽ áp dụng Nguyên tắc Mỵ Châu – Trọng Thủy, trái tim lầm lỡ để lên đầu (em nào đã học khóa TouchME – Kỹ năng viết đầy cảm xúc tự ôn lại bài nhen) để đưa cảm xúc vào content thô mà chúng ta đã soạn.
Như các em cũng biết, người đọc – người xem có xu hướng dễ tin vào cảm xúc hơn là lý trí. Tức là, nếu contents của các em tràn đầy cảm xúc thì lý lẽ có hổng cũng ít người để ý. Nếu có người để ý, họ cũng "làm biếng" bắt bẻ. Nếu ai dũng cảm đứng ra bắt bẻ, cũng bị số đông "tấn công" theo kiểu: chỗ người ta đang tình cảm dạt dào, tự nhiên ông bà nào vô đây phân tích đúng sai?!!
Tóm lại, content của Hảo không hấp dẫn và thiếu thuyết phục vì nó là trải nghiệm cá nhân, thiếu luận cứ, có một luận cứ tàm tạm lại thì quá mơ hồ nhạt nhòa và không mang cảm xúc.
Chúc em ôn bài tốt và ráng luyện tập nhiều hơn nữa nhé.
Nguyễn Ngọc Long — bài viết lưu trữ ngày 2021-04-15. Nội dung phản ánh thời điểm đăng gốc. Nguồn Facebook.
